Сум, аймаг, хотын нийтийн номын сангууд

АЙМГИЙН ХАРЬЯАТ АЛДАР ЦОЛТОЙ БЄХЧYYД

Хангай нуруу шиг Далан бээрийн газрыг
Ханагар том биетэй Догдолзуултал дэвж
Дух магнай уужим Найман бээрийн газрыг
Дуу хоолой бvдvvн Нахилзуултал дэвж
Євчvv цээж гvдгэр Энгэрээс нь харахад
Эрvv шанаа єргєн Эрээн барын шинжтэй
Шил зоо гvвгэр Араас нь харахад
Шєрмєс булчин тєвгєр Алаг барын шинжтэй
Алтай уул шиг суурьтай Арга мэх гайхамшигт бvрдсэн
Арслан зааны хvч бий. Арслан их хvчтэй аварга заан.

/Монгол ардын аман зохиолоос/

Нэг. Бєхийн уламжлал, сорилгын тухай товчхон

Манай ард тvмэн хvчит бєх, хурдан хvлэг, эрхий мэргэн харваачдыг сорьж шалгаруулахыг эрт дээр vеэс эрхэмлэн дээдэлж “эрийн гурван наадам” хэмээн єргємжлєн vндэсний уламжлалт баяр цэнгэл болгон тэмдэглэсээр ирсэн билээ.
Ардын хувьсгал ялахаас ємнє улс орон даяар ёслон тэмдэглэдэг хоёр том наадам байв. Халхын Тvшээт сайн хан Гомбодорж єєрийн хvv Занабазарыг 5 настай байхад нийт монголын шашны тэргvvнээр єргємжлєн, улмаар одоогийн Хашаат сумын нутаг Хєгнє Тарнийн голын эхний их Монгол уулын євєр Єлзийт /Ширээт/ цагаан нуур гэдэг газар долоон хошууны наадам хийжээ. Энэ vеэс Халх даяар уламжлан тэмдэглэх болсон Даншигийн наадамд холбогдох баримт Yндэсний тєв архивт хадгалагдаж байдаг байна.
Нєгєє нь Арван засгийн наадам юм. Энэ наадмыг анх Тvшээт хан аймгийн 10 хошууны засаг ноёд нийлж Тєр гэрэлтийн нэгдvгээр он буюу 1820 оноос эхлэн тэмдэглэх болжээ. Хожим нь Халхын дєрвєн аймаг, Их шавь тав нийлж хийдэг уламжлал тогтсон юм. Улсын чанартай энэ их наадам Ардын хувьсгал ялах хvртэл 90 гаруй удаа болсон байна.
Бєх барилдах гэдэг нь агуулгаараа хvний бяр чадлын онцгой илрэл болсон бєх бат чанар, их хvч тамир, хурц мэргэн ухаан, хурдан хєдєлгєєн, самбаа зоригийг шаардсан эр хvний уран цогц vйлдэл юм. Yндэсний ууган спортын нэг монгол бєхийн уламжлалын онцлог шинж гэвэл тэд бяр хvчээ, шударга ажил хєдєлмєр, эр зоригтойгоо холбон єєрийнхєє болон бусдын тусын тулд зориулдагаас гадна чадал шаардсан тэрхvv нєр хvнд хєдєлмєр нь бяр тэнхээ суулгаж, эргэж эзэндээ нєлєєлдєг байсанд оршино. Товчоор хэлбэл мод чулуу бэлтгэх, адуу малтай ноцолдох, аян жин тээх хvнд хvчир хєдєлмєр нь тухайн хvнд тэсвэр хатуужил, эр зориг, хvч чадал суулгах нэг ёсны дасгал сургууль болж иржээ.
Бєх болох хvvхдvvдийн гэрийн чанартай эрхэлсэн дасгал он жил єнгєрєх явцад єргєжин цаашдаа томчуудын тvр сорилго болж хувирчээ. Сайн ноён хан аймагт бєхийн сорилго явуулж байсан гол нутаг нь Далай Чойнхор вангийн хошуу байжээ. Сорилго нь барилдах сонирхолтой хvмvvсийн тодорхой хугацааны цугларалт болж бие бялдрын хvмvvжил олгох, авьяасыг бататгах, тэдэнд бєх хvний хат суулгах vр ашигтай хэлбэр болж байв.
Сайн ноён хан аймгийн бєхийн сорилгыг тэргvvлэн явуулдаг сайн бєхчvvд олон байжээ. Yvний нэг нь єндєр гэж олонд алдаршсан Пvрэвийн Гонгор юм. Тvvний єндєр, єргєн, бvдvvн нь жирийн хvмvvсээс хааш хаашаа зэрэгцvvлэхийн аргагvй гайхам том хvн байв. Бєхийн сорилгын хамгийн сvvлчийн багш нь Даншигийн их наадмын Босоо хэмээн алдаршсан жаахан Дамбий ажээ. Энэ хvнээр бєхийн гараа, шаваа, мэх заалгаж байсан сvvлийн vеийн бєхчvvдээс заримыг нэрэлбэл Вандан, Жамъян аварга, Тємєрбаатар, Раднаабазар, Лундаа, Далантай, Банзар арслан, Жамъяншарав заан зэргийг нэрлэж болно.

Хоёр. Улсын аварга цолтой бєхчvvд

Галсанхvvгийн Вандан /1888-1933/. Вандан заан бол Сайн ноён хан аймгийн Луу гvний хошууны /одоогийн Батцэнгэл сум/ хvн бєгєєд халхын нэр цуутай бєхчvvдийн нэг юм. 1880-аад оны эцсээр тєрсєн Вандан эрийн цээнд хvрч байсан vедээ нутгийн нэгэн овооны наадамд тvрvvлжээ. Монгол улсын Олноо єргєгдсєний 4 дvгээр он буюу 1914 оны арван засгийн наадмаар 8-ын даваанд Дашрэнцэн аваргад 24 настайдаа унаж vзvvрлэжээ. 1913 онд З-ын даваанд, 1914 оны наадамд 6-гийн даваанд унаж, 1915 онд 27 настайдаа Сайн ноён хан аймгийн Цогбадрах арсланг 8-ын даваанд, 1916 онд Цэвээнравдан арсланг 8-ын даваанд, 1917 онд Гэндэндаржаа арсланг 8-ын даваанд, 1918 онд Дашцэрэн аваргыг, 1919, 1920 онуудад Лувсандаш арсланг 8-ын даваанд, 1921 онд Сэцэн хан аймгийн Г.Самданг 8-ын даваанд орхиж есєн удаа, завсаргvй тvрvvлжээ. 1922 онд Ардын засгийн нэг жилийн ойн баяр наадамд 704 бєх барилдснаас 10 давж тvрvvлжээ. Вандан заан хоёр тєрийн улсын чанартай наадамд 17 жил барилдаж 10 удаа тvрvvлжээ. Монгол бєхийн тvvхэнд тогтоосон энэхvv амжилт олон жил эвдэгдэлгvй хадгалагдсаар байжээ.
Я.Цэвэл “Монгол бєхийн тухай” гэсэн номондоо “Вандан аварга 68 нас хvртлээ 70 шахам удаа наадамд барилдахдаа улсын чанартай их наадамд 16 удаа, орон нутгийн наадамд 50 гаруй удаа тvрvvлсэн аварга юм” гэж бичсэн байна.
Монгол бєхийн талаар ном бvтээл туурвисан Я.Цэвэл, Ш.Ванчинхvv, Магсар хурц, Ц.Бат-Очир, С.Ням-Осор, Л.Ням-Осор, Б.Батсvх нар “аварга” гэж бичсэн байхад Ж.Дамдин “Монгол бєх” гэдэг номондоо “заан” гэж бичжээ. Вандан заан Долоон хошуу даншиг, Арван засгийн болон улсын баяр наадамд 1915-1924 онд завсаргvй 10 тvрvvлсэн гэдэг нь маргаангvй vнэн ажээ.
Вандан аварга Хиагт, Алтанбулаг болон Хятад руу vхэр тэрэг, тэмээгээр жин тээдэг байжээ. Орсон буурыг ард олноос цуглуулан тэмээн жин тээдэг байв. Орсон буур бол эдлэх нь байтугай ойртохын аргагvй хvчтэй, ууртай, догшин амьтан юм. Гэтэл аварга єєрийн бяр тэнхээ, арга самбаагаараа орсон буурыг эз дийлдэг онцгой аргатай хvн байв.
Вандан аварга бол алдартай сайн бєх тєдийгvй, бєх хvний чадал, арга самбааг ажил хєдєлмєртэй холбож, олны тусын тулд зориулж чаддаг байсан, тєлєв тєвшин чанараараа хожмын залуу бєхчvvдэд vнэтэй сургамж vлдээсэн хvн билээ.

Даян аварга Жамъян /1899-1979/ Цахир сумын нутагт тєрсєн. Жамъян аварга ардын хувьсгалын жилvvдийн ууган аваргуудын нэг бєгєєд “Буур” хэмээн алдаршсан билээ. Жамъян аварга хориод насны vедээ Алтай давж, Цонж, Бархєл хотоор дамжин замнаж, Альшаа нутаг хvртэл хэдэн удаа тэмээн хєсгєєр жин тээжээ. Нэгэн удаагийн жин тээлтээр 30 гаруй тэмээн цуваа модон гvvр дээгvvр гарахад тавцан цємєрч, хамгийн сvvлд явсан ачаатай буур доош усанд унахын даваанд тулжээ. Арга барагдахдаа бєгсєн талаас нь єргєн тvлхэж, гvvрийн бvтэн хэсэг дээр гаргаснаас хойш “буур” гэдэг нэр цолыг олж авсан хэмээн єєрєє дурсан ярьсан байдаг.
Жамъян аварга 1925 онд улсын наадамд ес давж vзvvрлэн шууд арслан цол хvртсэн, 1926, 1927 онд тус тус арав даван хоёр удаа тvрvvлж даян аварга болжээ. 1928 онд 1000 бєх барилдсанаас долоо давж Хашаат сумын Д.Гарамбазарт унажээ. 1934 онд 35 насандаа 1024 бєхєєс долоо, 1937 онд 38 настайдаа 896 бєхєєс зургаа, 1939 онд 40 настайдаа 215 бєхєєс тав, 1940 онд 512 бєхєєс долоо, 1941 онд 512 бєхєєс долоо давж, Х.Єлзийсайханд унажээ. 1942 онд 512 бєхєєс долоо давж, 1946 онд 47 настайдаа 1024 бєхєєс тав давжээ. Аваргын цол чимэг нь “Гайхамшиг дурсгалт, даяар маш гайхамшигт, харилтгvй vнэн хvчит, даяар дурсгалт, олны сэтгэлийг татагч даян аварга” юм. Монголын Улсын даян аварга Н.Жамъянд 1969. онд Yндэсний спортын гавьяат мастер цол олгожээ.

Даян аварга Ц.Чимэд-Очир /1916-1985/ Хайрхан сумын нутагт 1916 онд тєржээ. 1943 онд улсын наадамд 512 бєхийн тоонд анх орж барилдаад зургаагийн даваанд улсын заан Цэвээнравдантай тунаж vлдээд тvvнд унаж начин цол хvртжээ. 1944 онд 512 бєх барилдахад урьд жил унасан Цэвээнравдан зааныгаа орхиж, мєн зааны болзол хангаад байсан Цоодолыг орхиж, Тvвдэндорж аваргатай vлдэж, аваргыг євдєг шороодуулжээ.
1945 онд 512 бєхийн барилдааны долоогийн даваанд Ванчинхvv арсланг орхиж дєрєвт vлдэж Тvвдэндорж аваргад унажээ. Ардын хувьсгалын 60 жилийн ойгоор барилдсаныг оруулбал 20 жил улсын их баяр наадамд хvч бяраа сориход хоёр удаа тvрvvлж, хоёр удаа vзvvрт vлдэж, 6 удаа шєвгєрч улсын даян аварга цолыг хvртсэн байна.

Гэлэгжамцын Єсєхбаяр. Батцэнгэл сумын харъяат. Улсын их баяр наадамд дєрвєн удаа шєвєгт vлдсэн. 2002 оны улсын баяр наадамд тvрvvлж Монгол Улсын арслан, 2003 оны улсын баяр наадамд тvрvvлж Монгол Улсын аварга цол хvртсэн.

Гурав. Улсын арслан цолтой бєхчvvд

Дvйнхорын Далантай /1885-1937/. Сайн ноён хан аймгийн Цэцэн чин вангийн хошуу, одоогийн Их тамир сумын нутагт 1885 онд Дvйнхор туслагчийн хоёр дахь хvv болон тєржээ. Д.Далантай 1922 онд цэргийн наадамд ес даваад Г.Ванданд унаж vзvvрлэн заан цол авч, 1923 онд босоо Г.Самданг арвын даваанд орхиж тvрvvлэн улсын арслан цол хvртжээ.

Шагжийн Тємєрбаатар /1895- /. Сайн ноён хан аймгийн Далай Чойнхор вангийн хошуу, одоогийн Тариат сумын нутагт 1895 онд тєрсєн. 1922 онд улсын баяр наадмаар дєрєвт vлдэж, 1923 онд тав давжээ. 1926 онд 31 настайдаа улсын наадмын 960 бєхєєс vзvvрлэжээ.

Баясахын Банзар /1897-1979/. Сайн ноён хан аймгийн Мэргэн гvний хошуу, одоогийн Єлзийт сумын нутагт тєрсєн. 1927 онд 29 насандаа улсын наадамд барилдаж дєрєвт vлдэж улсын заан цол авсан. 1929 онд улсын наадамд Вандан, Лундаа, Шагж, Банзар дєрєв vлдэж, Лундаа, Шагж нарыг хаяж тvрvvлжээ.

Т.Лундаажанцан /1888-1937/. Олонд Лундаа арслан хэмээн алдаршжээ. Хуучин Сайн ноён хан аймгийн Цэцэн чин вангийн хошууны /одоогийн Чулуут сум/ нутагт 1888 онд мэндэлжээ. Лундаа бие бялдар том, хvч тамир ихтэй хvн байсан боловч нэлээд хожуу барилдаж эхэлсэн. Аймгийн наадамд 36 настай vзvvр булаацалдаж 38 настай тvрvvлж байжээ. 1929 онд Вандан, Банзар, Жамъян нарын хамт улсын наадамд очиж барилдахад мянга орчим бєхєєс Вандан, Банзар, Шагж нартай дєрєвт vлдээд Банзарт унажээ. 1935, 1937 онуудад найман зуу гаруй бєхєєс тав давж байжээ. 1929 онд арслан цол авсан байна.

Хvрэлийн Дэлэг /1903-1979/. Сайн ноён хан аймгийн Баянбайшир уулын хошуу /одоогийн Єлзийт сум/ нутагт тєржээ. Дэлэг 1933 онд долоо даваад Сэлэнгийн Данзанд унажээ. 1934 онд арав давж тvрvvлэн, улсын арслан цол хvртжээ.

Баатарын Тєрбат /1905-1982/. Жаргалант сумын нутагт тєрсєн. Анх 1936 онд /31 настайдаа/ улсын наадамд барилдаад 1024 бєхєєс долоо давж, 1938 онд мєн 1024 бєх барилдахад арав давж 33 настайдаа тvрvvлж, улсын арслан цол хvртжээ. 1939 онд долоо давж, дєрєвт vлдсэн. 1944 онд тав, 1945 онд зургаа давж байжээ.

Довчингийн Лувсанжамц /1912-1969/. Хайрхан сумын нутагт тєрсєн. Тэрбээр анх 1937 онд 35 настайдаа улсын баяр наадамд барилдаж, 896 бєхєєс ес давж vзvvрлэн, улсын заан цол шууд авчээ. 1942 оны баяр наадамд зургаа давж, наймд vлдсэн. 1943 онд 512 бєхєєс ес давж тvрvvлэн, улсын арслан цол авчээ.
Цэнджавын Содов. Хайрхан сумын нутагт 1914 онд тєржээ. 1942 онд улсын наадамд барилдаж, тав давж начин, 1943 онд дєрєвт vлдэж, Лувсанжамцад унаж vзvvрлэн, улсын арслан цол хvртжээ.

Дашийн Самбуу /1914-1966/. Эрдэнэмандал сумын нутагт тєржээ. 1943 онд улсын наадамд барилдсан. 512 бєхєєс зургаа давж, наймд vлдэж улсын начин цол авчээ. 1944 онд зургаа давж наймд, 1945 онд зургаа давж наймд, 1946 онд Ардын хувьсгалын 25 жилийн ойн баяр наадамд 1024 бєх барилдахад найм давж дєрєвт vлдэж, улсын арслан цолыг 32 настайдаа хvртжээ.

Жалбуугийн Чойжилсvрэн. Архангай аймгийн Єлзийт сумын нутагт 1935 онд тєржээ. 1951 онд 16 настайдаа сумын заан болсон. 1958 онд улсын наадамд 23 настайдаа барилдаж, улсын арслан Чvлтэмсvрэн, Цоодол, дархан аварга Тvвдэндорж нарыг орхиж, есийн даваанд Дамдин аваргад унажээ. 1959 онд долоо давж дєрєвт, 1960 онд зургаа давж, наймд vлдэж байв. 1961 онд Монголын бvх ард тvмний анхдугаар спартикадад аймаг, хотын нийгэмлэг, зєвлєлvvдээс шалгарсан 28 бєх тойргоор барилдахад онцгой сайн барилдаж, улсын арслан цол хvртжээ.

Далайн Жамц. Хотонт сумын нутагт 1932 онд тєржээ. Жамц арслан 1960 онд 28 настайдаа тав давж Гомбодоржид унасан, 1962 онд ес давж тvрvvлэн улсын арслан цол авсан. Жамц 1963 онд зургаа, 1965 онд тав, 1966 онд зургаа, 1968 онд тав, 1969 онд тав, 1970 онд тав, 1971 онд тав, 1976 онд тав давж байжээ.

Уламбаярын Мижиддорж. 1933 онд Хашаат суманд тєрсєн. 1952 онд улсын наадамд гурав давсан, дєрвийн даваанд Чимэд-Очир аварга амлан авч хаяжээ. 1955 онд 22 настайдаа тав давж улсын начин, 1956 онд долоо давж улсын заан, 1957 онд 512 бєхєєс зургаа давж vнэн хvчит, 1963 онд 512 бєхєєс найм давж арслан цол авчээ.

Дуламжавын Мєнх-Эрдэнэ. Булган сумын харьяат. 512 бєх барилдсан 1992, 1993, 1995, 1996, 1997, оны улсын баяр наадамд vзvvрлэсэн.

Дєрєв. Улсын заан цолтой бєхчvvд

Жамъян. Олон тvмэнд “Пуг” хэмээн алдаршсан, Тариат сумын нутагт 1899 онд тєржээ. Жамъян аварга, Банзар арслан, Дэлэг арслан нар Жамъянг их тэнхээтэй сайн бєх гэж vнэлдэг байжээ.
Дэмидийн Гарамбазар. Лvн сумын нутагт 1900 онд тєрсєн. 1928 онд улсын баяр наадамд 1000 орчим бєх барилдахад 8 давж дєрєвт vлдэж заан цол хvртжээ.
Долгорын Содном. Лvн сумын нутагт 1897 онд тєрсєн. 1922 онд улсын наадамд тав давж начин цол авчээ. Тvvнээс хойш улсын наадамд тасралтгvй барилдсаар 1930 онд заан цол хvртжээ.
Бямбасан заан. Их тамир сумын уугуул. 1922 онд заан цол авсан байна.
Аюурзана заан. Их тамир сумын уугуул. 1925 онд заан цол авсан байна.
Дvйнхорын Цэдэндамба. Их тамир сумын харьяат
Халтарын Лувсандорж. 1929 онд заан цол авсан.
Аюушийн Бямба. Цэнхэр сумын нутагт 1904 онд тєржээ. Маршал Дэмид, аймгийн дарга Гонжоон нарын жолоочоор ажиллаж байжээ. 1931 онд улсын баяр наадамд барилдсан 1000 орчим бєхєєс 7 давж улсын заан цол хvртжээ.
Бямбын Бальдир. Хайрхан сумын нутагт 1912 онд тєрсєн, 1933 оны улсын баяр наадамд 880 бєхєєс 6 давсан, 1934 онд мєн наадамд 1024 бєхєєс 6 давжээ.
Нянтавын Минтиг. Чулуут сумын нутагт 1915 онд тєржээ. 1934 онд улсын баяр наадамд 1024 бєхєєс 5 давж, 16-д vлдэж улсын заан цол хvртжээ.
Жанчивын Найдандорж.. Єлзийт сумын нутагт 1926 онд тєржээ. 1935 онд заан цол хvртсэн байна.
Банзрагч. Тариат сумын уугуул. 1931 онд заан цол авчээ.
Дандарын Санжмятав. Тариат сумын уугуул. 1933 онд заан цол авчээ.
Мятавын Зундуй. Чулуут сумын уугуул. 1934 онд заан цол авчээ.
Шаравын Гомбосvрэн. Цэнхэр сумын уугуул. 1935 онд заан цол авчээ.
Ванчигжав. Єндєр-улаан сумын уугуул. 1936 онд заан цол авчээ.
Гомбо. нохой хочтой. Их тамир сумын уугуул. 1936 онд заан цол авчээ.
Дарамын Жамъяншарав. Тариат сумын уугуул. 1937 онд заан цол авчээ.
Дарьзавын Ванчинсvрэн. Чулуут сумын уугуул. 1937 онд заан цол авчээ.
Дvйнхарийн Махшир. Их тамир сумын уугуул. 1937 онд заан цол авчээ.
Батдуламын Санжаа. 1940 онд заан цол авчээ.
Дэндэвийн Даваасvрэн. Чулуут сумын уугуул. 1946 онд заан цол авчээ.
Борхvvгийн Чойндонсvрэн. Хотонт сумын уугуул. 1946 онд заан цол авсан байна.
Лувсанмєрийн Ёндон. 1946 оны заан
Пvрэвийн Онхоон. Булган сум. 1951 оны заан
Балдангийн Ананд. Лvн сум, 1950, 1951 оны бєхийн бvртгэлд улсын заан гэж бичигдсэн.
Дашийн Лувсан. Батцэнгэл сумын уугуул. 1952 онд улсын заан цол авчээ.
Цэндийн Гомбодорж. Хотонт сумын уугуул. 1960 онд заан цол авчээ.
Тvзэлийн Зундуй. Чулуут сумын уугуул. 1961 онд заан цол авчээ.
Чойндогийн Адъяа. Хотонт сумын уугуул. 1962 онд заан цол авчээ.
Чимэдийн Гочоосvрэн. Хотонт сумын уугуул. 1981 онд заан цол авсан.
Дvгэржавын Хишигдорж. Батцэнгэл сумын уугуул. 1992 онд заан цол авсан

Тав. Улсын начин цолтой бєхчvvд

Дэндэвийн Дэмбэрэл. /Дэмбээ/. Эрдэнэмандал сумын уугуул 1924 онд начин цол авсан байна.
Бавуу. Их тамир сумын уугуул. 1921 онд начин цол авсан байна.
Сvрэнжав. Архангайн харьяат. 1927 онд начин цол авсан байна
Нанзадын Дэндэв. Хайрхан сумын уугуул. 1928 онд начин
Тєрмєнхийн Содномжамц. Батцэнгэл сумын уугуул, 1929 онд начин цол авсан.
Бvрэнтєгсийн Самдан. Архангайн харьяат. 1932 онд начин цол авсан байна.
Мижиддорж /Мижээ/. Єлзийт сумын уугуул. 1933, 1951 оны наадамд улсын начин цолтой барилдаж байжээ.
Лувсангийн Банзар. Хайрхан сумын харьяат. 1933 оны улсын наадамд начин цолтой барилдаж байсан.
Лувсан. Хавчиг хэмээх. 1934 оны наадамд улсын начин цолтой барилдаж байжээ. Архангайн харьяат.
Зундуй. Цэнхэр сумын уугуул. 1934, 1935 оны наадамд улсын начин цолтой барилдаж байжээ.
Батсуурь. Єндєр-Улаан сумын уугуул. 1935 онд начин цол авсан байна.
Гаваа-Очирын Халзан. Хайрхан сумын уугуул. 1936 онд начин цол авсан байна.
Буянхишигийн Тvдэв /Тvдэвдорж/. Хайрхан сумын уугуул. 1937 онд начин цол авсан байна.
Бутачийн Ойдов. Булган сумын уугуул. 1937 онд начин цол авсан байна.
Ёндонгийн Галсан. Архангайн харьяат. 1938 онд начин цол авсан байна.
Содномын Пунцаг. Архангайн харьяат. 1938 онд начин цол авсан байна.
Сvрэнжав. Хашаат сумын уугуул. 1938 онд начин цол авсан байна.
Довчингийн Тавинтай. Хайрхан сумын уугуул. 1940 онд начин цол авсан.
Сундуйн Дамдинбазар. Цэнхэр сумын уугуул. 1944 онд начин цол авсан байна.
Готовын Баасан /Баасанжав/. Жаргалант сумын уугуул. 1945 онд начин цол авсан байна.
Гомбын Сvхбаатар. Чулуут сумын уугуул. 1946 онд начин цол авсан.
Гомбожавын Тємєрсэрээ. Архангайн харьяат. 1946 оны наадамд начин цолтой барилдсан байна.
Жvрмэдийн Жамсранжав. Батцэнгэл сумын уугуул. 1946 онд начин цол авсан.
Цэвээний Лхагва. Хотонт сумын уугуул. 1946 онд начин цол авсан байна.
Магсарын Даш. Хайрхан сумын уугуул. 1946 онд начин цол авсан байна.
Жамбалжавын Хєхєє. Хайрхан сумын уугуул. 1947 онд начин цол авсан.
Дашванчигийн Пvрэв. Цэнхэр сумын уугуул. 1948 онд начин цол авсан.
Жанчивын Найдандорж. Єлзийт сумын уугуул. 1950 онд начин цол авсан.
Дуламжавын Найдан. Лvн сумын уугуул. 1950 онд начин цол авсан байна.
Арцын Гончиг. Жаргалант сумын уугуул. 1951 онд начин цол авсан байна.
Очирын Лувсандондов. Эрдэнэмандал сумын уугуул. 1951 онд начин цол авсан байна.
Пvрэвийн Онхоон. Бугат сумын уугуул. 1951 онд начин цол авсан байна.
Лхvмбийн Маналжав. Цэнхэр сумын уугуул. 1951 онд начин цол авсан.
Жамъянгаравын Ядмаа. Тариат сумын уугуул. 1954 онд начин цол авсан.
Майдарын Гомбосvрэн. Лvн сумын уугуул. 1956 онд начин цол авчээ.
Гvнсмаагийн Дамдиндорж. Хашаат сумын уугуул. 1957 онд начин цол авсан байна.
Цэвээнжавын Юvвээ. Хотонт сумын уугуул. 1970 онд начин цол авсан.
Биндэрьяагийн Батхуяг. Хотонт сумын уугуул. 1971 онд начин цол авсан.
Сэрээнэнгийн Жамц. Хашаат сумын уугуул. 1972 онд начин цол авсан.
Дамбийн Шижээ. Єгийнуур сумын уугуул. 1974 онд начин цол авсан. Лувсаншаравын Рэнцэндорж. Эрдэнэмандал сумын уугуул. 1975 онд начин цол авсан.
Цэвээнжавын Ванчигцэрэн. Хашаат сумын уугуул. 1976 онд начин цол авсан.
Гvсэмийн Жалаа. Лvн сумын уугуул. 1977 онд начин цол авсан.
Лувсандоржийн Дашчарив. Хотонт сумын уугуул. 1980 онд начин цол авсан.
Цэвээнжавын Дуламсvрэн. Хотонт сумын уугуул. 1980 онд начин цол авсан.
Бат-Очирын Хvрэлбаатар. Хашаат сумын уугуул. 1986 онд начин цол авсан.
Болдын Жавхлантєгс. Батцэнгэл сумын уугуул. 1987 онд начин цол авсан.
Рэнцэндашийн Цоггэрэл. Єндєр улаан сумын уугуул. 1988 онд начин цол авсан.
Пунцагийн Эрдэнэбаяр. Цэцэрлэг хотын уугуул. 1988 онд начин цол авсан.
Чимэдийн Батбаатар. Хотонт сумын уугуул. 1990 оны начин
С.Эрдэнэбат. Батцэнгэл сумын уугуул.
Б.Ганбаатар. Эрдэнэмандал сумын уугуул.
Н.Алтансvх. Батцэнгэл сумын уугуул.
Л.Єлзийсайхан. Хотонт сумын уугуул.
П.Моломжамц. Чулуут сумын уугуул.
Г.Батбаатар. Батцэнгэл сумын уугуул. 1998 онд улсын анчин цол авсан
Г.Батбаяр. Батцэнгэл сумын уугуул. 2000 онд улсын начин авсан.
Цэрэнчимэд. Цэнхэр сумын уугуул. 2001 онд улсын начин авсан.
Г.Дашцэрэн. Цэнхэр сумын уугуул. 2001 онд улсын начин авсан.
У.Рагчаа. Булган сумын уугуул. 2001 онд начин цол авсан.
Д.Пэрэнлэйдорж. Ихтамир сумын уугуул. 2002 онд начин цол авсан.

Зургаа. Архангай аймгийн баяр наадамд барилдаж тvрvvлсэн ба vзvvрсэн бєхчvvд
/1923-1989 он/
1923 128 аймгийн заан В.Шарав /Булган сум/ Ц.Банди аймгийн заан /Євєрхангай аймаг/
1924 128 аймгийн заан Н.Жамъян /Цахир сум/ Лундаажанцан заан / Чулуут сум/
1925 128 аймгийн арслан Н.Жамъян /Цахир сум/ Гомбосїрэн /Євєрхангай/
1926 128 аймгийн заан Лундаажанцан /Чулуут сум/ Ш.Гомбосїрэн /Цэнхэр/
1927 64 аймгийн арслан Ш.Гомбосїрэн /Цэнхэр сум/ аймгийн арслан В.Шарав /Булган сум/
1928 128 улсын арслан Н.Жамъян /Цахир сум/ аймгийн арслан Ш.Гомбосїрэн /Цэнхэр сум/
1929 128 Аймгийн арслан Ш.Гомбосїрэн /Цэнхэр сум/ аймгийн арслан Шарав /Булган сум/
1930 128 Даян аварга Н.Жамъян /Цахир сум/ Улсын начин Д.Дэмбэрэл /Эрдэнэмандал сум/
1931 128 улсын заан Ш.Дамбуу / Тариат сум/ аймгийн заан Лэгцэг /Ширээтийн бор шувуу/ Чулуут сум/
1932 128 аймгийн арслан Ш.Санжаасїрэн /Завхан аймаг, Сантмаргац/ аймгийн заан Д.Лувсанжамц /Хайрхан сум/
1933 128 аймгийн арслан Халзан Зана /Хєвсгєл аймаг, Зїрх/ улсын начин Д. Дэмбэрэл /Эрдэнэмандал сум/
1934 128 аймгийн арслан Б.Тєрбат / Жаргалант сум/ Даян аварга Н.Жамъян /Цахир сум/
1935 256 аймгийн арслан Д.Лувсанжамц /Хайрхан сум/ улсын начин Д.Дэмбэрэл /Эрдэнэмандал сум/
1936 128 улсын заан Б.Тєрбат /Жаргалант сум/ Даян аварга Н.Жамъян
1937 128 улсын арслан Д.Лувсанжамц /Хайрхан сум/ Аймгийн начин Ц.Содов /Хайрхан сум/
1938 256 улсын заан Д.Лувсанжамц /Хайрхан сум/ аймгийн заан С.Шарав /Баян-Улаан сум/
1939 256 аймгийн заан Ц.Содов /Хайрхан сум/ улсын заан Я.Дорлиг /Завхан аймаг/
1940 64 аймгийн арслан Ц.Содов /Хайрхан сум/ улсын заан Д.Лувсанжамц /Хайрхан сум/
1941 256 аймгийн заан Д.Даваасїрэн /Чулуут сум/ аймгийн заан Дэмбэрэлдодов /Бугат сум/
1942 256 улсын начин Л. Ёндон /Лїн сум/ аймгийн заан С.Шарав /Баян-Улаан сум/
1943 332 аймгийн арслан Жамбал /хотын хоршооны гэж нэршсэн/ аймгийн арслан Д.Даваасїрэн /Чулуут сум/
1944 256 цэргийн заан Д.Гомбожав /Єлзийт сум/
сумын заан П.Онхоон /Бугат сум/
1945 256 аймгийн начин Д.Пїрэв /Цэнхэр сум/ улсын начин С.Дамдинбазар /Цахир сум/
1946 128 улсын арслан Ц.Чимэд-Очир /Хайрхан сум/ улсын анчин Г.Баасанжав /Жаргалант сум/
1947 64 аймгийн заан С.Шарав /Баян-Улаан сум/ улсын арслан Ш.Батсуурь /Говь-Алтай аймаг/
1948 128 улсын начин Ц.Лхагва /Хотонт сум/ Улсын начин Г.Баасанжав / Жаргалант сум/
1949 128 улсын начин Ц.Лхагва /Хотонт сум/ Улсын заан Д.Ванчинсїрэн /Чулуут сум/
1950 128 Балжид /цэрэг/ Дамдин /багш/
1951 64 улсын начин Ц.Лхагва /Хотонт сум/ улсын заан Д.Даваасїрэн /Чулуут сум/
1952 128 улсын начин Д.Пїрэв /Цэнхэр сум/ аймгийн заан О.Должинсїрэн /Булган сум/
1953 128 аймгийн начин Ч.Дашравдан /Цэнхэр сум/ аймгийн заан Ням-Осор /Жаргалант сум/
1954 128 аймгийн заан О.Должинсїрэн /Булган сум/ цэргийн начин Цэрэндэжид /Булган сум/
1955 256 С.Цэндээхїї /Булган сум/ аймгийн заан Хумбаан /Цэнхэр сум/
1956 128 Ч.Шар /Булган сум/ улсын начин Д.Пїрэв /Цэнхэр сум/
1957 128 Д.Содномпил /залуу бєх/ /Хайрхан сум/ аймгийн арслан Дамбийравжаа /Ихтамир сум/
1958 128 аймгийн арслан Д.Содномпил /Хайрхан сум/ сумын заан Б.Самбуу /Баян-улаан сум/
1959 128 аймгийн арслан Ч.Шар /Булган сум/ сумын заан Ц.Гомбодорж /Хашаат сум/
1960 128 Б.Батмєнх /МУИС-ийн оюутан/ Соёл нийгэмлэгийн аварга аймгийн хурц арслан Ч.Шар /Булган сум/
1961 128 Аймгийн арслан Ч.Нямжав /Жаргалант сум/ аймгийн хурц арслан Ч.Шар /Булган сум/
1962 128 Цэргийн заан Бавага /Цэнхэр сум/ аймгийн арслан Цэндээхїї /Булган сум/
1963 64 Улсын заан Ц.Санжаа /Євєрхангай аймаг/ улсын арслан Ж.Чойжилсїрэн /Єлзийт сум/
1964 128 Аймгийн арслан Х.Намсрайжав /Хайрхан сум/ улсын циркийн бєх Хишигдаваа /Булган аймаг/
1965 128 Аймгийн арслан Л.Чимэд-Очир /Батцэнгэл сум/ аймгийн хурц арслан Ч.Шар /Булган сум/
1966 128 Залуу бєх Б.Лхагва /Жаргалант сум/ аймгийн арслан Ч.Нямжав /Жаргалант сум/
1967 128 Аймгийн арслан Л.Чимэд-Очир /Батцэнгэл сум/ аймгийн арслан С.Цэндээхїї /Булган сум/
1968 128 сумын заан Л.Рэнчиндорж /Эрдэнэмандал сум/ аймгийн хурц арслан Л.Чимэд-Очир /Батцэнгэл/
1969 128 аймгийн арслан Т.Болд /Батцэнгэл сум/ аймгийн заан Г.Чулуунбариул /Єлзийт сум/
1970 128 аймгийн начин М.Цэрэннадмид /Хотонт сум/ аймгийн заан Ш.Намжилмаа /Хашаат сум/
1971 128 аймгийн хурц арслан Л.Чимэд-Очир /Батцэнгэл сум/ С.Чулуунбаатар /хїн эмнэлгийн техникумын багш/
1972 256 цэргийн заан Г.Чойсїрэнжав /Хотонт сум/ Аймгийн хурц арслан Л.Чимэд-Очир /Батцэнгэл сум/
1973 128 цэргийн заан Ч.Гочоосїрэн /Хотонт сум/ Аймгийн хурц арслан Л.Чимэд-Очир /Батцэнгэл сум/
1974 256 аймгийн хурц арслан Л.Чимэд-Очир /Батцэнгэл сум/ аймгийн арслан Т.Болд /Батцэнгэл сум/
1975 64 аймгийн хурц арслан Т.Болд /Батцэнгэл сум/ аймгийн арслан Ц.Чойжамба /Ихтамир сум/
1976 128 аймгийн арслан Л.Мягмар /Чулуут сум/ улсын начин Л.Рэнчиндорж /Эрдэнэмандал сум/
1977 128 улсын начин Л.Рэнчиндорж /Эрдэнэмандал сум/ аймгийн хурц арслан Л.Чимэд-Очир /Батцэнгэл сум/
1978 128 аймгийн начин Р.Бїївэйбаатар /Жаргалант сум/ аймгийн арслан Ч.Буян /Жаргалант сум/
1979 128 аймгийн хурц арслан Г.Чойсїрэнжав /Хотонт сум/ улсын начин Л.Рэнчиндорж /Эрдэнэмандал сум/
1980 128 аймгийн заан Ё.Цогной аймгийн хурц арслан Ц.Чойжамба
1981 128 улсын начин Л.Рэнчиндорж /Эрдэнэмандал сум/ аймгийн арслан Л.Мягмар /Чулуут сум/
1982 128 аймгийн начин Б.Хїрэлбаатар аймгийн арслан Л.Мягмар / Чулуут сум /
1983 128 улсын начин Г.Жалаа /Хашаат сум/ аймгийн арслан Ч.Содбаатар /Жаргалант сум/
1984 128 аймгийн заан Д.Энх-Эхлэлт /Булган сум/ аймгийн арслан Ц.Чойжамба /Их тамир сум/
1985 128 аймгийн заан Ч.Ганбаатар /Єгийнуур сум/ аймгийн хурц арслан Л.Мягмар /Чулуут сум/
1986 128 цэргийн заан Ч.Батбаатар /Хотонт сум/ аймгийн арслан Ч.Ганбаатар /Єгийнуур сум/
1987 128 аймгийн арслан Б.Ганбаатар /Эрдэнэмандал сум/ аймгийн хурц арслан Л.Мягмар /Чулуут сум/
1988 128 аймгийн арслан Ё.Цогной /Хайрхан сум/ аймгийн арслан Ч.Буян /Жаргалант сум/
1989 128 аймгийн хурц арслан Б.Ганбаатар /Эрдэнэмандал сум/ аймгийн хурц арслан Ц.Чойжамба /Их тамир сум/
1990 128 З/б М.Загдраднаа /Єндєр-Улаан/ З/б Д.Галбадрах /Хангай/
1991 128 У/н Л.Рэнчиндорж /Эрдэнэмандал/ а/з Р.Оюундалай /Єгийнуур/
1992 128 З/б М.Жїгдэргарав /Єндєр-Улаан/ а/з Ц.Нэргїйбаатар /Цэнхэр/

1993
1994
1995
1996
1997
1998
1999
2000
2001
2002
2003
128
288
128
128
128
128
128
128
128
128
128
128

у/з Д.Хишигдорж /Батцэнгэл/
а/а Г.Єсєхбаяр /Батцэнгэл/
а/а Н.Болдсайхан /Говь-Алтай/
а/н М.Шаравжамц /Чулуут/
з/б Д.Рагчаа /Булган/
з/б Г.Батбаяр /Батцэнгэл/

Д/а Б.Бат-Эрдэнэ /Хэ, Ємнєдэлгэр/
а/з Ц.Баатар /Єлзийт/
а/з Т.Зоригтбаатар /Батцэнгэл/
а/з Д.Дашцэрэн /Цэнхэр/
а/а М.Жїгдэргарав /Єндєр-Улаан/
а/з Б.Мєнхдалай /Батцэнгэл/

Он Бєхийн тоо Тvрvvлсэн Yзvvрлэсэн
1923 128 аймгийн заан В.Шарав
/Булган сум/ Ц.Банди аймгийн заан
/Євєрхангай аймаг/
1924 128 аймгийн заан Н.Жамъян
/Цахир сум/ Лундаажанцан заан
/ Чулуут сум/
1925 128 аймгийн арслан Н.Жамъян
/Цахир сум/ Гомбосvрэн
/Євєрхангай/
1926 128 аймгийн заан Лундаажанцан
/Чулуут сум/ Ш.Гомбосvрэн
/Цэнхэр/
1927 64 аймгийн арслан Ш.Гомбосvрэн
/Цэнхэр сум/ аймгийн арслан В.Шарав
/Булган сум/
1928 128 улсын арслан Н.Жамъян
/Цахир сум/ аймгийн арслан Ш.Гомбосvрэн
/Цэнхэр сум/
1929 128 Аймгийн арслан Ш.Гомбосvрэн
/Цэнхэр сум/ аймгийн арслан Шарав
/Булган сум/
1930 128 Даян аварга Н.Жамъян
/Цахир сум/ Улсын начин Д.Дэмбэрэл
/Эрдэнэмандал сум/
1931 128 улсын заан Ш.Дамбуу
/ Тариат сум/ аймгийн заан Лэгцэг /Ширээтийн бор шувуу/ /Чулуут сум/
1932 128 аймгийн арслан Ш.Санжаасvрэн
/Завхан аймаг, Сантмаргац/ аймгийн заан Д.Лувсанжамц
/Хайрхан сум/
1933 128 аймгийн арслан Халзан Зана
/Хєвсгєл аймаг, Зvрх/ улсын начин Д. Дэмбэрэл
/Эрдэнэмандал сум/
1934 128 аймгийн арслан Б.Тєрбат
/ Жаргалант сум/ Даян аварга Н.Жамъян
/Цахир сум/
1935 256 аймгийн арслан Д.Лувсанжамц /Хайрхан сум/ улсын начин Д.Дэмбэрэл
/Эрдэнэмандал сум/
1936 128 улсын заан Б.Тєрбат
/Жаргалант сум/ Даян аварга Н.Жамъян
1937 128 улсын арслан Д.Лувсанжамц
/Хайрхан сум/ Аймгийн начин Ц.Содов
/Хайрхан сум/
1938 256 улсын заан Д.Лувсанжамц /Хайрхан сум/ аймгийн заан С.Шарав
/Баян-Улаан сум/
1939 256 аймгийн заан Ц.Содов
/Хайрхан сум/ улсын заан Я.Дорлиг
/Завхан аймаг/
1940 64 аймгийн арслан Ц.Содов
/Хайрхан сум/ улсын заан Д.Лувсанжамц
/Хайрхан сум/
1941 256 аймгийн заан Д.Даваасvрэн
/Чулуут сум/ аймгийн заан Дэмбэрэлдодов
/Бугат сум/
1942 256 улсын начин Л. Ёндон
/Лvн сум/ аймгийн заан С.Шарав /Баян-Улаан сум/
1943 332 аймгийн арслан Жамбал
/хотын хоршооны гэж нэршсэн/ аймгийн арслан Д.Даваасvрэн
/Чулуут сум/
1944 256 цэргийн заан Д.Гомбожав
/Єлзийт сум/ сумын заан П.Онхоон
/Бугат сум/
1945 256 аймгийн начин Д.Пvрэв
/Цэнхэр сум/ улсын начин С.Дамдинбазар
/Цахир сум/
1946 128 улсын арслан Ц.Чимэд-Очир
/Хайрхан сум/ улсын анчин Г.Баасанжав
/Жаргалант сум/
1947 128 аймгийн заан С.Шарав
/Баян-Улаан сум/ улсын арслан Ш.Батсуурь
/Говь-Алтай аймаг/
1948 128 улсын начин Ц.Лхагва
/Хотонт сум/ Улсын начин Г.Баасанжав
/ Жаргалант сум/
1949 128 улсын начин Ц.Лхагва
/Хотонт сум/ Улсын заан Д.Ванчинсvрэн
/Чулуут сум/
1950 64 Балжид /цэрэг/ Дамдин /багш/
1951 128 улсын начин Ц.Лхагва
/Хотонт сум/ улсын заан Д.Даваасvрэн
/Чулуут сум/
1952 128 улсын начин Д.Пvрэв
/Цэнхэр сум/ аймгийн заан О.Должинсvрэн
/Булган сум/
1953 128 аймгийн начин Ч.Дашравдан
/Цэнхэр сум/ аймгийн заан Ням-Осор
/Жаргалант сум/
1954 256 аймгийн заан О.Должинсvрэн /Булган сум/ цэргийн начин Цэрэндэжид
/Булган сум/
1955 128 С.Цэндээхvv
/Булган сум/ аймгийн заан Хумбаан
/Цэнхэр сум/
1956 128 Ч.Шар
/Булган сум/ улсын начин Д.Пvрэв
/Цэнхэр сум/
1957 128 Д.Содномпил /залуу бєх/
/Хайрхан сум/ аймгийн арслан Дамбийравжаа
/Ихтамир сум/
1958 128 аймгийн арслан Д.Содномпил
/Хайрхан сум/ сумын заан Б.Самбуу
/Баян-улаан сум/
1959 128 аймгийн арслан Ч.Шар
/Булган сум/ сумын заан Ц.Гомбодорж
/Хашаат сум/
1960 128 Б.Батмєнх /МУИС-ийн оюутан/ Соёл нийгэмлэгийн аварга аймгийн хурц арслан Ч.Шар
/Булган сум/
1961 128 Аймгийн арслан Ч.Нямжав
/Жаргалант сум/ аймгийн хурц арслан Ч.Шар
/Булган сум/
1962 64 Цэргийн заан Бавага
/Цэнхэр сум/ аймгийн арслан Цэндээхvv
/Булган сум/
1963 128 Улсын заан Ц.Санжаа
/Євєрхангай аймаг/ улсын арслан Ж.Чойжилсvрэн
/Єлзийт сум/
1964 128 Аймгийн арслан Х.Намсрайжав
/Хайрхан сум/ улсын циркийн бєх Хишигдаваа
/Булган аймаг/
1965 128 Аймгийн арслан Л.Чимэд-Очир /Батцэнгэл сум/ аймгийн хурц арслан Ч.Шар
/Булган сум/
1966 128 Залуу бєх Б.Лхагва
/Жаргалант сум/ аймгийн арслан Ч.Нямжав
/Жаргалант сум/
1967 128 Аймгийн арслан Л.Чимэд-Очир
/Батцэнгэл сум/ аймгийн арслан С.Цэндээхvv
/Булган сум/
1968 128 сумын заан Л.Рэнчиндорж
/Эрдэнэмандал сум/ аймгийн хурц арслан Л.Чимэд-Очир /Батцэнгэл/
1969 128 аймгийн арслан Т.Болд
/Батцэнгэл сум/ аймгийн заан Г.Чулуунбариул
/Єлзийт сум/
1970 128 аймгийн начин М.Цэрэннадмид
/Хотонт сум/ аймгийн заан Ш.Намжилмаа
/Хашаат сум/
1971 256 аймгийн хурц арслан Л.Чимэд-Очир /Батцэнгэл сум/ С.Чулуунбаатар /хvн эмнэлгийн техникумын багш/
1972 128 цэргийн заан Г.Чойсvрэнжав
/Хотонт сум/ Аймгийн хурц арслан Л.Чимэд-Очир /Батцэнгэл сум/
1973 256 цэргийн заан Ч.Гочоосvрэн /Хотонт сум/ Аймгийн хурц арслан Л.Чимэд-Очир /Батцэнгэл сум/
1974 64 аймгийн хурц арслан Л.Чимэд-Очир /Батцэнгэл сум/ аймгийн арслан Т.Болд
/Батцэнгэл сум/
1975 128 аймгийн хурц арслан Т.Болд
/Батцэнгэл сум/ аймгийн арслан Ц.Чойжамба /Ихтамир сум/
1976 128 аймгийн арслан Л.Мягмар
/Чулуут сум/ улсын начин Л.Рэнчиндорж
/Эрдэнэмандал сум/
1977 128 улсын начин Л.Рэнчиндорж
/Эрдэнэмандал сум/ аймгийн хурц арслан Л.Чимэд-Очир /Батцэнгэл сум/
1978 128 аймгийн начин Р.Бvvвэйбаатар /Жаргалант сум/ аймгийн арслан Ч.Буян
/Жаргалант сум/
1979 128 аймгийн хурц арслан
Г.Чойсvрэнжав /Хотонт сум/ улсын начин Л.Рэнчиндорж
/Эрдэнэмандал сум/
1980 128 аймгийн заан Ё.Цогной аймгийн хурц арслан Ц.Чойжамба
1981 128 улсын начин Л.Рэнчиндорж
/Эрдэнэмандал сум/ аймгийн арслан Л.Мягмар
/Чулуут сум/
1982 128 аймгийн начин Б.Хvрэлбаатар аймгийн арслан Л.Мягмар
/ Чулуут сум /
1983 128 улсын начин Г.Жалаа
/Хашаат сум/ аймгийн арслан Ч.Содбаатар /Жаргалант сум/

1984 128 аймгийн заан Д.Энх-Эхлэлт /Булган сум/
аймгийн арслан Ц.Чойжамба /Их тамир сум/
1985 128 аймгийн заан Ч.Ганбаатар /Єгийнуур сум/
аймгийн хурц арслан Л.Мягмар /Чулуут сум/
1986 128 цэргийн заан Ч.Батбаатар /Хотонт сум/ аймгийн арслан Ч.Ганбаатар /Єгийнуур сум/

1987 128 аймгийн арслан Б.Ганбаатар /Эрдэнэмандал сум/
аймгийн хурц арслан Л.Мягмар /Чулуут сум/
1988 128 аймгийн арслан Ё.Цогной /Хайрхан сум/
аймгийн арслан Ч.Буян /Жаргалант сум/
1989 128 аймгийн хурц арслан
Б.Ганбаатар /Эрдэнэмандал сум/ аймгийн хурц арслан
Ц.Чойжамба /Их тамир сум/
1990 128 З/б М.Загдраднаа /Єндєр-Улаан/ З/б Д.Галбадрах /Хангай/
1991 128 У/н Л.Рэнчиндорж /Эрдэнэмандал/ а/з Р.Оюундалай /Єгийнуур/
1992 128 З/б М.Жvгдэргарав /Єндєр-Улаан/ а/з Ц.Нэргvйбаатар /Цэнхэр/
1993 288 у/з Д.Хишигдорж /Батцэнгэл/ Д/а Б.Бат-Эрдэнэ /Хэ, Ємнєдэлгэр/
1994 128 а/а Г.Єсєхбаяр /Батцэнгэл/ а/з Ц.Баатар /Єлзийт/
1995 128 а/а Н.Болдсайхан /Говь-Алтай/ а/з Т.Зоригтбаатар /Батцэнгэл/
1996 128 а/н М.Шаравжамц /Чулуут/ а/з Д.Дашцэрэн /Цэнхэр/
1997 128 з/б Д.Рагчаа /Булган/ а/а М.Жvгдэргарав /Єндєр-Улаан/
1998 128 з/б Г.Батбаяр /Батцэнгэл/ а/з Б.Мєнхдалай /Батцэнгэл/
1999 128
2000 128
2001 128
2002 128
2003 128